ممكن است مادهء آمادهء سنگ شدن از خوراكيها و نوشيدنيها توليد نشود ، بلكه ريم و چرك جمع آمده و به سنگ شدن منجر شود . - گفتيم دو سبب در كارند كه موجب توليد سنگ كليه يا سنگ مثانه مىشوند ؛ سبب اوّل - كه گناه از خود ماده است - بيان شد . سبب دوم كه از بندآورنده و حبس‌كنندهء ماده است ، چيست و چگونه است ؟ - نيروى دفع‌كننده در كليه ناتوان مىشود . سبب ناتوانى نيروى دفع‌كننده شايد سوء مزاج يا ورم گرم در كليه يا باد سرخ و يا قرحه باشد . هر ماده آبكى كه به كليه درآيد هرچه از آنكه سزاوار بيرون ريختن است و از مادهء آبكى رسوب مىكند ، در كليه مىماند و كليه - كه نيروى دفع‌كننده‌اش ناتوان است - ياراى بيرون دادن آن را ندارد . پس ماده در كليه مىماند و حرارت بيش از حد طبيعى بر آن اثر مىگذارد و قبل از آنكه از طرفهاى بالائى بدن به هضم برسد و كليه آن را چون غذائى در خود بپذيرد ، از اثر حرارت به ماسه تبديل مىشود و سنگ مىگردد . حرارت بيش از حد طبيعى كه به وجود مىآيد و ماده را به سنگ تبديل مىكند ، چند جهت و احتمال دارد : 1 - حرارت زادهء مزاج گرم است و در خود بدن است . 2 - حرارت روىآورى خارجى است كه از خسته شدن زياد يا از خوردن خوراكى بسيار گرمىبخش ايجاد شده است . 3 - مادهء خلط بدجنس برهم جمع آمده و در كليه راه‌بندان به وجود آورده است . 4 - سرماى گيرنده و منقبض‌كننده ، ماده را در درون احاطه كرده است . 5 - ورم گرم كه راه را در كليه بند آورده ، اين حرارت را به وجود آورده است ؛ كه اين حالت اكثريت دارد . 6 - ورم داخل كليه ورم سرد و سخت است و سد راه بيرون رفتن ماده شده است . 7 - سبب اشتراكى است و اندامان نزديك به كليه مانند روده‌ها و غيره در حالت بيمارى فشار بر كليه وارد مىآورند و راه‌بندان ايجاد مىشود . سببها و شرايطى را كه براى به وجود آمدن سنگ كليه ذكر كرديم ، همگى براى مثانه نيز صادق است و حال هر دو تقريبا يكى است . اما از حيث هيأت و شكل و رنگ ، سنگ كليه با سنگ مثانه فرقهايى دارد كه از اين قرارند : سنگ كليه كمى نرم‌تر و كوچك‌تر از سنگ مثانه است و بيشتر به رنگ سرخ تمايل دارد . سنگ مثانه سخت‌تر از سنگ كليه و بسيار بزرگتر است . بيشتر تمايل به تيره‌رنگى و خاكسترى رنگى و سپيدى دارد . هرچند گاهى رخ مىدهد كه در مثانه سنگ از هم پاشيده و در قطعات كوچك تشكيل مىشود . سنگ كليه در اكثر حالات بعد از جدا شدن بول از كليه توليد مىشود . مادهء سنگ شده تفاله و دردى خون است كه با بول بيرون نيامده و در كليه جا مانده و به سنگ تبديل شده است . - بيشتر چه كسانى به سنگ كليه مبتلا مىشوند ؟